Tamamlanan Proje

Gevele Kalesi II. Etap Restorasyonu

Takkeli Dağ’ın zirvesindeki tarihî kale alanında sur duvarları, sarnıçlar ve hamam kalıntıları; arkeolojik dokuya en az müdahale ilkesiyle koruma altına alındı.

İşverenSelçuklu Belediyesi

KonumTakkeli Dağ, Selçuklu / Konya

İşin TürüRestorasyon, Konservasyon ve Güçlendirme

Uygulama Yılı2020

DurumTamamlandı

Tarihî ve Stratejik Konum

Konya’ya hâkim zirvede, farklı dönemlerin savunma ve yerleşim izlerini bir arada taşıyan arkeolojik alan.

Gevele Kalesi, tarihî kaynaklarda Gevale, Kevele ve farklı yazılışlarla anılan; Konya kent merkezinin batısındaki Takkeli Dağ’ın zirvesinde yer alan önemli bir savunma ve yerleşim alanıdır. Roma, Bizans ve Anadolu Selçuklu dönemlerinde stratejik önemini koruyan kale, tarih boyunca Konya’nın savunmasında belirleyici bir mevki olmuştur.

Sur duvarları, burçlar, sarnıçlar, hamam kalıntıları ve yerleşim mekânlarından oluşan arkeolojik doku; dik topoğrafya, sert iklim ve uzun süreli açık hava etkileri nedeniyle yoğun malzeme kaybı ve yapısal bozulma göstermekteydi.

Projenin temel yaklaşımı, kazıyla açığa çıkan duvar bakiyelerini yeniden kurmak değil; mevcut tarihî veriyi okunabilir, güvenli ve sürdürülebilir biçimde korumaktır.

Gevele Kalesi arkeolojik yerleşim alanı ve sarnıçların havadan görünümü

Projenin Kapsamı

48 sarnıç, dört sur duvarı ve iki hamam kalıntısından oluşan 54 yapı izi bütüncül koruma yaklaşımıyla ele alındı.

II. etap uygulaması, 2014-2017 yıllarındaki kazı ve temizlik çalışmalarıyla zirve bölümünde açığa çıkarılan 48 sarnıç, kuzey ve doğu kesimlerdeki dört sur duvarı ile doğu ve batıdaki iki hamam yapısını kapsadı.

Her yapı kalıntısının korunma durumu, malzeme kaybı, örgü sistemi, çatlakları ve çevre koşulları ayrı ayrı değerlendirildi. Müdahaleler, arkeolojik alanlarda geçerli olan özgün veriyi koruma, yeni imalatı sınırlama ve tamamlamayı yalnız yapısal gereklilik ölçüsünde tutma ilkelerine göre uygulandı.

Gevele Kalesi uygulama sürecinde arkeolojik alanın genel görünümü

Gevele Kalesi koruma uygulamaları sonrası genel görünüm

Arkeolojik Dokunun Korunması

Duvar bakiyeleri, topografya ve yapı izleri yeni bir kütle oluşturmadan mevcut kotlarında korundu.

Gevele Kalesi sur ve sarnıçlarında saha uygulamaları

Gevele Kalesi taş duvar bütünleme ve capping uygulamaları

Duvar Bütünlüğü

Taş örgüdeki boşalma ve deformasyonlar kontrollü tümleme, derz yenileme ve harç enjeksiyonuyla durduruldu.

Taş Duvar Konservasyonu

Malzeme kaybı ve örgü deformasyonları, duvarın özgün karakterini örtecek ağır tamamlamalardan kaçınılarak giderildi.

Sur duvarları ve yapı bakiyelerinde gevşemiş taşlar kontrollü biçimde sökülerek özgün örgü sistemine uygun şekilde yeniden yerleştirildi. Kayıp ve boşalmış bölümlerde sınırlı tümleme yapıldı; duvar üstlerinde su girişini azaltan capping uygulamalarıyla açıkta kalan örgü korumaya alındı.

Derzler uygun nitelikte harçla yenilendi. Duvar çekirdeğinde boşluk bulunan bölümlerde hidrolik kireç esaslı şerbet enjeksiyonu uygulanarak taş örgünün birlikte çalışması ve yapısal bütünlüğü güçlendirildi.

Gevele Kalesi taş duvarlarında kontrollü konservasyon uygulaması

Kontrollü Söküm ve Tümleme

Taşıyıcılığını kaybetmiş bölümler, özgün taş örgü ve mevcut izler esas alınarak yeniden düzenlendi.

Gevele Kalesi restore edilen sur duvarı ve burç bölümü

Sur ve Burçlar

Duvar hatları, savunma mimarisinin plan ve kot ilişkisini okunur tutacak seviyede korundu.

Gevele Kalesi duvar üstlerinde capping koruma uygulaması

Capping ve Derzler

Duvar üstleri yağış ve don etkisine karşı korundu, aşınmış derzler uygun harçla yenilendi.

Uygulama Kalemleri

Arkeolojik kazı alanında taş, harç, çelik ve ahşap imalatlar aynı koruma disiplini içinde çözüldü.

Çalışmalar, zorlu ulaşım ve yüksek rakım koşullarında; mevcut arkeolojik veriye zarar vermeden malzeme sevki, iskele kurulumu, taş işçiligi ve kontrollü enjeksiyon süreçlerinin birlikte yönetilmesini gerektirdi.

Yeni elemanlar, tarihî malzemeyi taklit etmeyecek ve gerektiğinde ayrıştırılabilecek biçimde tasarlandı. Özellikle sarnıçlarda, özgün kaya oyma yüzeyleri ile tarihî sıvaların korunması öncelikli tutuldu.

Sur duvarlarında kontrollü söküm ve özgün örgüye uygun tümleme
Duvar üstlerinde capping ve keeping uygulamaları
Hidrolik kireç esaslı şerbet enjeksiyonu
Derz boşaltma ve uygun harçla derz yenileme
Taş yüzeylerde temizlik ve sağlamlaştırma
Sarnıç duvarlarında sınırlı yükseltme ve koruma
Tarihî sıvalarda mikro enjeksiyon ve kenar perdahı
Hamam kalıntılarında duvar üstü koruma uygulamaları
Çelik koruma örtüsü ve taşıyıcı eleman imalatları
Ahşap ziyaretçi dolaşım ve geçiş elemanları
Geçici iskele, saha güvenliği ve kontrollü malzeme sevki
Arkeolojik dokunun fotoğraf ve uygulama süreciyle belgelenmesi

Gevele Kalesi kazı alanında koruma ve sağlamlaştırma çalışmaları — Kazıyla açığa çıkan duvarlarda yerinde koruma

Gevele Kalesi iskele ve taş duvar uygulaması — Dik topoğrafyada iskele ve taş duvar uygulaması

Gevele Kalesi restorasyon şantiyesinin havadan görünümü — Sur hattındaki uygulama bölgelerinin havadan görünümü

Gevele Kalesi taş örgüde derz yenileme ve tümleme — Taş örgüde derz yenileme ve sınırlı tümleme

Sarnıçların Korunması

Kalenin su altyapısını oluşturan sarnıçlarda özgün kaya, sıva ve duvar yüzeyleri koruma altına alındı.

Gevele Kalesi’nin uzun süreli savunma ve yerleşim kapasitesinin temelini oluşturan sarnıçlar, farklı dönemlerin sıva ve onarım izlerini taşımaktadır. Uygulamada sarnıçların yeniden inşası yerine, mevcut duvar bakiyeleri ve tarihî yüzeylerin sağlamlaştırılması esas alındı.

Sarnıç duvarları yer yer sınırlı seviyede yükseltilerek üstleri korundu. Özgün sıvalar mikro enjeksiyonla sağlamlaştırıldı, ayrılma riski taşıyan sıva kenarları perdahlandı. Seçili sarnıçlarda çelik koruma örtüsü ve ahşap dolaşım elemanlarıyla kontrollü erişim sağlandı.

Gevele Kalesi sarnıç ve çevresindeki taş duvarların konservasyonu — Sarnıç çevresindeki duvar izlerinin korunması

Gevele Kalesi kaya oyma sarnıçta çelik koruma taşıyıcısı — Kaya oyma sarnıçta çelik koruma taşıyıcısı

Gevele Kalesi sarnıcında ahşap ziyaretçi yürüyüş yolu — Sarnıç içinde ahşap ziyaretçi geçiş elemanı

Gevele Kalesi sarnıcı üzerinde çelik ve cam koruma örtüsü — Arkeolojik yüzeyleri koruyan çağdaş örtü sistemi

Alan ve Mimari İzler

Sur, sarnıç ve yerleşim kalıntıları, kalenin topoğrafyayla kurduğu savunma düzenini bugün de okunur kılıyor.

Koruma uygulamaları tamamlandığında yapı izleri, zirvenin doğal kaya oluşumları ve Konya ovasına hâkim görüş alanıyla birlikte algılanabilir hâle geldi. Müdahale sınırları düşük tutuldu; arkeolojik alanın belge değeri ve farklı dönemlere ait katmanları korunarak gelecek çalışmalara açık bırakıldı.

Gevele Kalesi restore edilen taş merdiven ve sur duvarları — Taş merdiven ve duvarlar arasındaki dolaşım hattı

Gevele Kalesi zirve yerleşimi ve yapı izlerinin havadan görünümü — Zirve yerleşiminin plan düzeni

Gevele Kalesi'nden Konya ovası ve kent manzarası — Kalenin Konya ovasına hâkim stratejik konumu

Gevele Kalesi koruma uygulamaları tamamlanan yamaç ve sur hatları — Koruma sonrası yamaç, sur ve yapı izleri

Sonuç

Gevele Kalesi’nin arkeolojik dokusu, yeniden yapım baskısı oluşturulmadan koruma altına alındı.

II. etap çalışmaları; sur duvarları, sarnıçlar ve hamam kalıntılarındaki yapısal riskleri azaltırken tarihî malzemenin, özgün örgünün ve kazı verisinin okunabilirliğini korudu.

Proje, Taksim Yapı’nın yüksek rakımlı ve ulaşımı güç arkeolojik alanlarda taş konservasyonu, hidrolik kireç enjeksiyonu, çelik koruma elemanları ve disiplinli saha yönetimini birlikte yürütebilme kabiliyetini gösteren önemli referanslarından biridir.

Gevele Kalesi II. etap restorasyonu tamamlanan arkeolojik alan

Arkeolojik alanlarda koruma, güçlendirme ve nitelikli taş işçiliği.

Taksim Yapı, tarihî yapının özgün verisini; malzeme bilgisi, koruma bilimi, saha disiplini ve kontrollü uygulamayla birlikte ele alır.

İletişime Geç